Apartman ve site yönetimlerinde sık karşılaşılan risklerden biri, kapıcı/görevli ya da kısa süreli temizlik, merdiven silme, çöp toplama gibi hizmetler için çalıştırılan kişilere SGK bildirimi yapılmamasıdır. “Haftada bir geliyor”, “birkaç saat çalışıyor”, “komşunun tanıdığı” gibi gerekçeler çoğu durumda sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
1) Hangi durumlarda sigorta zorunluluğu gündeme gelir?
Genel kural olarak; apartman/site adına bir kişi ücret karşılığı ve iş görme borcu ile çalışıyorsa, işveren sıfatı doğar ve SGK yükümlülükleri gündeme gelir. Örnekler:
- Kapıcı / apartman görevlisi
- Merdiven, ortak alan temizliği
- Çöp toplama / konteyner çıkarma
- Bahçe bakımı (düzenli şekilde)
- Basit bakım-onarım işleri (düzenli/bağımlı çalışmada)
Kısa süreli çalışma bazen farklı statülere (ör. belirli gün/saat, kısmi süreli) oturtulabilir; ancak bu, “sigortasız çalıştırma” serbestliği anlamına gelmez. Çözüm, doğru statüyle bildirim ve kayıtların tutulmasıdır.
2) Sigorta yapılmazsa ne gibi sonuçlar doğabilir?
Sigortasız çalışma tespit edildiğinde riskler genellikle üç başlıkta toplanır:
- İdari para cezaları: İşe giriş bildirgesi ve diğer yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle uygulanabilir. Cezaların tutarı yıllara göre değişir ve çoğu hesaplama asgari ücret katsayılarına bağlanır.
- Geriye dönük prim borcu ve fer’ileri: Gecikme zammı/cezası ile birlikte prim tahakkuku çıkabilir.
- İş kazası/meslek hastalığı riski: Sigortasız çalışan bir kişinin iş kazası geçirmesi halinde maddi-manevi tazminat, SGK’nın rücu süreçleri ve cezai sorumluluk tartışmaları doğabilir.
3) Sorumluluk sadece yöneticiye mi aittir?
Apartman/site çalışanlarında pratikte işlemleri çoğunlukla yönetici yürütür; ancak iş ilişkisinin tarafı çoğu durumda “apartman/site yönetimi” yani kat malikleri topluluğu kabul edilir. Bu yüzden:
- İdari ve mali yükler (prim, ceza, gecikme vb.) çoğu durumda yönetim bütçesine yansır.
- Yönetici, kat maliklerine karşı özen ve sadakat yükümlülüğü çerçevesinde sorumlu tutulabilir (ör. açık ihmal/kasıt).
4) Cezaya kat malikleri de katılmak zorunda mıdır?
Çalışan, apartman/site adına çalışıyorsa doğan maliyetler çoğu zaman ortak gider mantığıyla yönetim bütçesinden karşılanır ve kat maliklerine paylaştırılır. Ancak önemli bir ayrım vardır:
- Ortak gider niteliği: Prim borcu/ceza yönetimin borcu gibi doğup kat maliklerine paylaştırılabilir.
- Yönetici kusuru: Yönetici, açık ihmal veya talimatlara aykırılık ile zarara sebep olduysa, kat malikleri genel kurulu kararıyla yöneticiden rücu (zararın tahsili) gündeme gelebilir.
5) “Hizmet alımı yaptık” denirse sorumluluk değişir mi?
Eğer temizlik/çöp toplama gibi işler bir şirketten sözleşmeyle “hizmet alımı” olarak alınıyorsa, kural olarak sigorta yükümlülükleri o işveren (şirket) üzerindedir. Ancak bu durumda da yönetim açısından önemli noktalar vardır:
- Sözleşme, fatura ve şirketin gerçekliği (muvazaalı işlem olmaması) önemlidir.
- İşin fiilen yönetim talimatıyla, bağımlı şekilde tek kişi üzerinden yürütülmesi halinde uyuşmazlık çıkabilir.
Sonuç
Sigortasız kişi çalıştırmak; idari para cezası, geriye dönük prim borcu ve özellikle iş kazası halinde çok ağır mali/hukuki sonuçlar doğurabilecek bir risktir. Yöneticinin işlemleri yürütmesi, kat malikleri topluluğunun işveren olarak değerlendirilmesini çoğu zaman engellemez. En güvenli yol; çalışma modelini doğru kurmak, SGK bildirimlerini zamanında yapmak ve belgeleri düzenli tutmaktır.