Acil çıkış yönlendirmesi ve işaretleri, özellikle yangın ve tahliye senaryolarında binadaki kullanıcıların en kısa ve güvenli güzergâhla çıkışa ulaşmasını sağlamak için tasarlanır. Türkiye’de bu konu temel olarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) ve ilgili acil aydınlatma/işaretleme standartları çerçevesinde değerlendirilir.
Önemli not: Mevzuatta çoğu zaman “kaç daireden sonra” gibi tek bir sayıdan ziyade kat sayısı, yapı yüksekliği, kaçış yolu düzeni, koridor/otopark gibi ortak alanların varlığı ve kullanım riskleri belirleyici olur.
1) Acil çıkış işaretleri zorunlu mu?
Genel kural olarak, binada birden fazla kullanıcı bulunuyor ve kaçış yolları (merdiven, koridor, hol, otopark bağlantıları vb.) mevcutsa, kullanıcıların çıkışlara kolaylıkla ulaşabilmesi için acil durum yönlendirmesi ve acil çıkış işaretleri gerekir. Uygulamada bu; merdiven ve koridor başları, yön değişim noktaları, kat sahanlıkları, çıkış kapıları ve kapalı otopark bağlantılarında görünür yönlendirme levhaları şeklinde olur.
2) Kaç daireli apartmanlarda gerekir?
“Daire sayısı” tek başına kesin eşik değildir; ancak pratikte risk arttıkça işaretleme ihtiyacı da artar. Uzun koridoru olan, bodrum/kapalı otopark içeren, kat sayısı yükselen apartmanlarda yönlendirme artık “iyi fikir” olmaktan çıkıp güvenlik gereği haline gelir.
Pratik yaklaşım: 2–3 daireli çok küçük yapılarda kapsam sınırlı olabilir; ancak ortak merdivenli, birkaç katlı ve birden çok bağımsız bölümü olan tipik apartmanlarda yönlendirme levhaları ve en azından kritik noktalarda işaretleme planı yapılması beklenir.
3) İşaretler ışıklı olmak zorunda mı?
Temel hedef, normal aydınlatma kesildiğinde de kaçış yönünün anlaşılabilir olmasıdır. Bu nedenle işaretlerin; acil durum aydınlatması devredeyken de görülebilir olması, gerekli yerlerde aydınlatılmış (içten/dıştan aydınlatmalı) yönlendirme ile desteklenmesi gerekir. Sadece “fosforlu levha” bazı senaryolarda yardımcı olabilir; ancak özellikle karanlık, duman, panik ve elektrik kesintisi gibi durumlarda ışıklı/acil aydınlatma ile entegre çözüm daha güvenlidir.
İpucu: Binanızda sık elektrik kesintisi yaşanıyorsa veya merdiven/koridor karanlık kalıyorsa, “ışıklı acil çıkış levhası + acil aydınlatma armatürü” kombinasyonu en sorunsuz çözümdür.
4) Acil çıkış ayrı olmak zorunda mı?
Her apartmanda “ana girişten ayrı” ikinci bir acil çıkış kapısı zorunlu değildir. Ayrı kaçış çıkışı gerekliliği; yapı yüksekliği, kaçış mesafeleri, tek merdivenle güvenli tahliye sağlanıp sağlanamadığı gibi kriterlere göre belirlenir. Bazı binalarda tek kaçış merdiveni yeterli kabul edilir; bazı binalarda ise alternatif kaçış yolu gerekebilir. Bu değerlendirme projeye ve binanın mevcut durumuna göre yapılır.
5) Yangın merdiveni (acil çıkış merdiveni) zorunlu mu?
Yangın merdiveni zorunluluğu da “daire sayısı”ndan çok, yine yapı yüksekliği ve kaçış düzeni ile ilişkilidir. Yüksek binalarda ve belirli risk sınıflarında birden fazla kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü gibi ek tedbirler gündeme gelir. Mevcut eski apartmanlarda sonradan yangın merdiveni yapılması her zaman kolay olmadığı için, öncelik genellikle mevcut kaçış yolunun kullanılabilir ve güvenli tutulması (kilitlenmemesi, eşya ile kapatılmaması, aydınlatmanın çalışması, kapıların uygunluğu vb.) olur.
6) Denetim kim tarafından yapılır, süreç nasıl işler?
Denetimler belediye/itfaiye süreçleriyle, ruhsat/iskanla ilişkili kontrollerle veya şikâyet üzerine gündeme gelebilir. Ayrıca bir olay (yangın, duman tahliyesi, panik nedeniyle yaralanma vb.) sonrasında yapılan incelemelerde işaretleme ve acil aydınlatma eksikleri dikkatle değerlendirilir.
7) Yönetici açısından sorumluluk var mı?
Ortak alanların güvenliği ve işletilmesi, apartman yönetiminin temel görevlerindendir. Acil yönlendirme/işaretlerin hiç olmaması, çalışmaması veya kaçış yollarının kapatılması gibi ihlaller, bir zarara yol açarsa yöneticinin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Bu nedenle yöneticinin; riskleri tespit edip kurul kararına bağlaması, bakım-tutum kayıtlarını tutması ve eksikleri makul sürede gidermesi iyi bir uygulamadır.
Kritik uyarı: Kaçış merdiveni/kapısı kilitli tutuluyorsa, merdiven sahanlıkları eşyayla doluysa veya acil aydınlatma devreye girmiyorsa, en doğru yaklaşım “hemen düzelt + düzenli kontrol listesi oluştur” olmaktır.
8) Apartmanlar için hızlı kontrol listesi
- Merdiven ve koridorlarda çıkış yönü net mi?
- Yönlendirme levhaları her yön değişiminde var mı?
- Elektrik kesilince merdiven/koridor karanlık kalıyor mu?
- Kaçış yolu üzerinde eşyayla daralma var mı?
- Otopark/bodrum bağlantılarında yönlendirme yeterli mi?
Sonuç olarak, acil çıkış işaretleri ve yönlendirmesi çoğu apartmanda güvenlik ve mevzuat uyumu açısından gerekli bir konudur. “Bizim binada gerekir mi?” sorusunun net cevabı için, kat sayısı/yapı yüksekliği, koridor-otopark durumu ve kaçış güzergâhı planı birlikte değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Binanın projesi, yapı sınıfı ve mevcut durumu dikkate alınarak teknik değerlendirme (gerekirse yangın danışmanı/uzman) ve hukuki yorum (gerekirse avukat) alınması uygun olur.